Eindstreep pas na 23 jaar

1. Van vernietiging naar herhaling

De zaak begon overzichtelijk. In 2002 werden twee aangiften voor douanevervoer niet gezuiverd. Daarmee ontstond een douaneschuld. In 2003 legde de Douane UTB’s op.

In 2016 vernietigde de Hoge Raad deze UTB’s, omdat de belanghebbende vooraf niet was gehoord. Dat is in strijd met het Unierechtelijke verdedigingsbeginsel. De UTB’s werden vernietigd zonder terugwijzing. Voor veel praktijkmensen voelt zo’n oordeel als een eindpunt.

Dat bleek hier niet het geval. In 2017 legde de Douane opnieuw UTB’s op voor dezelfde douaneschuld, ditmaal na een correcte hoorprocedure. Het hele traject begon opnieuw: bezwaar, beroep, hoger beroep en uiteindelijk weer cassatie.

De zaak maakt daarmee duidelijk dat een douaneschuld niet één procedureel leven heeft. Zolang de wettelijke termijnen nog lopen, kan zij opnieuw “tot leven worden gewekt”.

2. Opschorting van termijnen: noodzakelijk, maar met een prijs

Zowel onder het oude CDW als onder het huidige DWU geldt dat de termijn waarbinnen een douaneschuld moet worden meegedeeld, wordt opgeschort zolang rechtsmiddelen worden gebruikt. Die regeling voorkomt dat procederen automatisch leidt tot verlies van inningsrechten voor de Douane.

Het Hof van Justitie heeft eerder geoordeeld dat deze opschorting niet in strijd is met het rechtszekerheidsbeginsel, zelfs als procedures elkaar opvolgen en de totale duur aanzienlijk is. De Hoge Raad sluit in dit arrest expliciet bij die rechtspraak aan.

Daarmee krijgt de mededelingstermijn wel een elastisch karakter. Wie procedeert, verlengt daarmee mogelijk de periode waarin de douaneschuld boven de markt blijft hangen. In deze zaak leidde dat tot meer dan twintig jaar onzekerheid.

3. Rechtszekerheid: meer dan weten dat het kan

In cassatie is betoogd dat deze uitkomst schuurt met de kern van het rechtszekerheidsbeginsel. Rechtszekerheid is meer dan de formele voorzienbaarheid van wettelijke regels. Het gaat er ook om dat rechtsverhoudingen binnen een redelijke termijn tot rust komen.

Twintig jaar onzekerheid over een fiscale verplichting is lastig te rijmen met dat uitgangspunt. Zeker als een UTB door de hoogste rechter wordt vernietigd vanwege een fundamentele schending van het verdedigingsbeginsel. Dat is geen klein vormverzuim, maar raakt de kern van de rechtsbescherming.

Ook is gewezen op het belang van finale geschilbeslechting. In het bestuursrecht geldt als uitgangspunt dat procedures zo veel mogelijk definitief worden afgerond. Het DWU spreekt bovendien over een snelle bevestiging of correctie van douanebesluiten. De vraag is dan wat de waarde is van een vernietiging door de hoogste rechter, als die slechts leidt tot een nieuwe ronde.

De Hoge Raad volgt deze redenering echter niet.

4. Het oordeel van de Hoge Raad

De Hoge Raad bevestigt zijn vaste lijn: vernietiging van een UTB ziet op de wijze van mededeling van de douaneschuld, niet op het bestaan daarvan. Zolang de termijn – inclusief opschorting – niet is verstreken, mag de Douane opnieuw een UTB opleggen.

Artikel 44 lid 4 DWU wordt niet gelezen als een verplichting voor de rechter om een zaak definitief te beëindigen, maar als een algemene inspanningsverplichting voor de lidstaat. Doorslaggevend is dat de wettelijke regeling voor de marktdeelnemer voorzienbaar is, niet hoe lang de onzekerheid feitelijk duurt.

5. Wat betekent dit voor de praktijk?

Dit arrest bevestigt een structureel kenmerk van het douanerecht: procederen corrigeert procedurele fouten, maar sluit een dossier niet noodzakelijk af. Wie alle rechtsmiddelen benut, kan daarmee juist de levensduur van een douaneschuld verlengen.

Dat heeft concrete gevolgen. Douanedossiers kunnen jarenlang financieel open blijven staan. Reserveringen blijven nodig, onzekerheden werken door in de jaarrekening en het dossier blijft “leven”. Procederen is daarmee niet alleen een juridische keuze, maar ook een strategische en bedrijfseconomische afweging.

Voor adviseurs betekent dit dat verwachtingsmanagement essentieel is. Juridisch gelijk halen is niet hetzelfde als definitieve duidelijkheid krijgen.

6. Tot slot

Het arrest van 12 december 2025 is juridisch consistent, maar confronterend in zijn uitkomst. Rechtszekerheid wordt in het douanerecht vooral formeel ingevuld: zolang de regels voorzienbaar zijn, is ook een zeer lange periode van onzekerheid aanvaardbaar.

De boodschap is helder. Een vernietigde UTB is geen eindstreep, maar vaak slechts een pauze. In het douanerecht is tijd geen bondgenoot van de justitiabele.

Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaardt Customs Knowledge geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten en onvolkomenheden, noch voor de gevolgen hiervan. Dit artikel is niet bedoeld als een specifiek advies. Zie in dit kader ook de Algemene Voorwaarden van Customs Knowledge BV.