Douanefouten en aansprakelijkheid: hoe ver reikt zorgplicht van de expediteur?

1. Wat gaat er mis bij douaneaangiften?

Een veelvoorkomende situatie is dat bij de aangifte een onjuiste goederencode wordt gebruikt. Als gevolg daarvan worden aanvankelijk geen invoerrechten betaald, terwijl deze wel verschuldigd blijken te zijn.

Na controle door de Douane volgt alsnog een uitnodiging tot betaling (UTB), inclusief rente. De importeur wordt aangesproken als formele aangever en zal in veel gevallen proberen deze schade te verhalen op de expediteur.

De vraag is of dat juridisch kansrijk is.

2. Toepasselijkheid Fenex-voorwaarden

In de meeste gevallen zijn op de rechtsverhouding tussen expediteur en opdrachtgever de Fenex-voorwaarden (Nederlandse Expeditievoorwaarden) van toepassing. Deze voorwaarden zijn bepalend voor de verdeling van risico’s en aansprakelijkheid.

Van belang is wel dat deze voorwaarden:
• rechtsgeldig van toepassing zijn verklaard, en
• op de juiste wijze ter hand zijn gesteld

Indien niet aan deze vereisten is voldaan, kunnen (delen van) de voorwaarden vernietigbaar zijn.

Voor grote professionele partijen en/of professionele partijen die regelmatig zaken met elkaar doen geldt echter dat zij zich hier minder snel op kunnen beroepen.

3. Zorgplicht van de expediteur

De aansprakelijkheid van de expediteur wordt in de kern beoordeeld aan de hand van zijn zorgplicht. Deze houdt in dat hij moet handelen zoals van een redelijk bekwaam en redelijk handelend expediteur mag worden verwacht.

Deze norm is objectief en wordt ingevuld aan de hand van de omstandigheden van het geval, zoals de complexiteit van de goederen en de informatie waarover de expediteur beschikt. Voor professionele dienstverleners ligt de lat in beginsel hoger.

De zorgplicht vormt het juridisch toetsingskader, maar wordt in de praktijk sterk beïnvloed door contractuele afspraken.

4. Verantwoordelijkheid voor douanegegevens

Een cruciaal punt binnen de Fenex-voorwaarden is de verdeling van verantwoordelijkheden:

• de opdrachtgever is verantwoordelijk voor het aanleveren van juiste en volledige gegevens
• de expediteur mag in beginsel uitgaan van de juistheid daarvan

Van een algemene controle- of onderzoeksplicht aan de zijde van de expediteur is geen sprake, tenzij de onjuistheid evident is.

Dit betekent dat fouten in bijvoorbeeld de goederencode in de regel voor rekening van de opdrachtgever komen.

5. Beperking van aansprakelijkheid

Zelfs indien sprake is van een toerekenbare tekortkoming, wordt de aansprakelijkheid van de expediteur onder de Fenex-voorwaarden aanzienlijk beperkt.

Kenmerkend zijn onder meer:
• aansprakelijkheid alleen bij aantoonbare schuld of nalatigheid
• een financiële limiet (circa € 12.000 per gebeurtenis)
• korte verjaringstermijnen (9 maanden) en vervaltermijnen (18 maanden)

Deze beperkingen maken dat het in de praktijk lastig is om schade volledig te verhalen.

6. Situatie zonder Fenex-voorwaarden

Indien de Fenex-voorwaarden niet van toepassing zijn, wordt de aansprakelijkheid van de expediteur beoordeeld aan de hand van de wet, met name de overeenkomst van opdracht en het algemene verbintenissenrecht.

In dat geval:
• speelt de zorgplicht van de expediteur een grotere rol
• ontbreekt bij de expediteur vaak een contractuele beperking van aansprakelijkheid

De positie van de opdrachtgever kan dan aanzienlijk sterker zijn.

7. Wat betekent dit concreet voor u?

In de praktijk betekent dit doorgaans het volgende:
• de importeur blijft verantwoordelijk voor onjuiste gegevens
• de expediteur is slechts beperkt aansprakelijk
• rente en bijkomende kosten zijn doorgaans niet verhaalbaar

Daarbij komt dat invoerrechten en btw doorgaans niet als schade worden aangemerkt, omdat deze bij een correcte aangifte eveneens verschuldigd zouden zijn geweest.

8. Conclusie

De Fenex-voorwaarden vormen een krachtig instrument voor expediteurs om aansprakelijkheidsrisico’s te beperken. Dit betekent voor opdrachtgevers concreet dat zij in belangrijke mate zelf verantwoordelijk blijven voor de juistheid van douanegegevens.

Dit onderstreept het belang van een zorgvuldige inrichting van interne processen en duidelijke contractuele afspraken met de expediteur, om discussies en financiële risico’s te beperken.

Vragen?
Heeft u vragen over aansprakelijkheid bij douanefouten of over de toepassing van de Fenex-voorwaarden in uw specifieke situatie? Neem gerust contact op met één van onze specialisten.

Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaardt Customs Knowledge geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten en onvolkomenheden, noch voor de gevolgen hiervan. Dit artikel is niet bedoeld als een specifiek advies. Zie in dit kader ook de Algemene Voorwaarden van Customs Knowledge BV.